நீர்கொழும்பு சிறைச்சாலையில் ஏற்பட்ட இந்த பெரும் துயரத்திற்கு முக்கிய காரணம், சிறைச்சாலையில் நிலவிய ஒழுங்கமைக்கப்பட்ட பாதாள உலகக் குழுக்களின் செயற்பாடுகளும், அங்குள்ள அதிகப்படியான கைதிகளின் நெரிசலுமே ஆகும். விசாரணைகளில் தெரியவந்துள்ளபடி, சிறைச்சாலையில் நடந்த ஒரு பெரிய அளவிலான போதைப்பொருள் கடத்தலை காட்டிக்கொடுத்த சம்பவத்தை அடிப்படையாகக் கொண்டு, கைதிகள் இரண்டு குழுக்களாகப் பிரிந்து இந்த மோதலைத் தொடங்கியுள்ளனர்.
இந்த மோதலின் ஒரு தரப்பு, கெஹெல்பத்தார பத்மே என்ற பாதாள உலகத் தலைவரின் சீடரான 'பூரு மூணா' என்பவரின் நெருங்கிய நண்பரான 'கட்டுவெல்லேகம சுரேஷ் புஷ்பகுமார' அல்லது மகேஷ் என்ற போதைப்பொருள் கடத்தல்காரரால் வழிநடத்தப்பட்டது. தற்போது துபாயில் தலைமறைவாக உள்ள சூட்டி மற்றும் அடா என்ற முக்கிய போதைப்பொருள் கடத்தல்காரர்களின் சகாக்களும் இந்த கட்டுவெல்லேகம சுரேஷின் தரப்புடன் இணைந்து சிறைச்சாலையில் போதைப்பொருட்களை வெற்றிகரமாக விற்றுள்ளனர். இந்த சட்டவிரோத நடவடிக்கைக்கு எதிர்ப்பு தெரிவித்த மற்றொரு தரப்பு, சிறைச்சாலை நிர்வாகத்திற்கு தகவல் கொடுத்ததாக சந்தேகிக்கப்பட்டு, அவர்களை இலக்காகக் கொண்டு முதல் நாள் பகலில் இந்த கடுமையான தாக்குதலை நடத்தியுள்ளது.சம்பவம் நடந்த முதல் நாளிலேயே இரண்டு கைதிகள் சம்பவ இடத்திலேயே கொல்லப்பட்டனர், மேலும் பலர் பலத்த காயமடைந்தனர். முதல் நாளில் இறந்த கைதிகள் நீர்கொழும்பு போலவலானா பிரதேசத்தைச் சேர்ந்த 29 வயதான வர்ணகுலசூரிய நிலங்க துல்ஷான் மற்றும் நாத்தாண்டியா அசோகபுர பிரதேசத்தைச் சேர்ந்த 29 வயதான கணேகொடா ஆராச்சிகே கயான் சம்பத் என அடையாளம் காணப்பட்டுள்ளனர். இந்த மோதலின் போது, பெரிய எண்ணிக்கையிலான கைதிகள் சிறைச்சாலை மருத்துவமனை மற்றும் மருந்தகத்தை உடைத்து, அங்கு இருந்த பல்வேறு வகையான மருந்துகளை கொள்ளையடித்து அதிக அளவில் உட்கொண்டுள்ளனர். குறிப்பாக, மன அழுத்தம் போன்ற நோய்களுக்கான மருந்துகள் கைதிகளால் பலவந்தமாக உட்கொள்ளப்பட்டுள்ளன, இதனால் ஏற்பட்ட மயக்கம் மற்றும் போதை காரணமாக அவர்கள் மிகவும் வெறித்தனமாகவும் வன்முறையாகவும் நடந்துகொண்டதாக பாதுகாப்பு வட்டாரங்கள் தெரிவிக்கின்றன. சிறைச்சாலையில் 16 முக்கிய பாதாள உலகக் குற்றவாளிகளும், பல பெரிய அளவிலான போதைப்பொருள் கடத்தல்காரர்களும் தடுத்து வைக்கப்பட்டிருந்தது, இந்த கலவரமான சூழ்நிலையை கட்டுப்படுத்த முடியாத அளவுக்கு மோசமடையச் செய்துள்ளது. இது தவிர, போதைப்பொருள் பாவனைக்கு அடிமையானவர்கள், பல்வேறு மோசடிகள் தொடர்பாக விமான நிலையத்தில் கைது செய்யப்படும் சந்தேக நபர்களும் இங்கு அதிக அளவில் தடுத்து வைக்கப்பட்டுள்ளனர்.
இந்த பாரிய மோதல் இவ்வளவு தீவிரமடைந்ததற்கு சிறைச்சாலையில் நிலவும் அதிகப்படியான கைதிகள் நெரிசலும் நேரடியாகப் பங்களித்துள்ளது என்பதை கைதிகளின் உறவினர்களும், சிறைச்சாலை வட்டாரங்களும் உறுதிப்படுத்துகின்றன. நீர்கொழும்பு சிறைச்சாலையில் 600 முதல் 900 கைதிகளைத் தடுத்து வைக்கும் சாதாரண கொள்ளளவு இருந்தபோதிலும், சம்பவம் நடந்த நேரத்தில் 1800 முதல் 2400 வரையிலான அதிக எண்ணிக்கையிலான கைதிகள் அங்கு தடுத்து வைக்கப்பட்டிருந்தனர். கொள்ளளவை விட மூன்று நான்கு மடங்கு அதிகமாக கைதிகள் நிரம்பியிருந்ததால், அவர்களுக்கு குறைந்தபட்ச மனிதநேய வசதிகள் கூட கிடைக்கவில்லை, மேலும் கைதிகள் கடுமையான மன அழுத்தத்திற்கு ஆளாகியுள்ளனர். மருத்துவமனைக்கு வெளியே இருந்த கைதிகளின் தந்தைகள், கைதிகள் சால்மன் டின்னில் அடைக்கப்பட்டுள்ளதைப் போல மிகவும் துன்பகரமான நிலையில் அங்கு அடைக்கப்பட்டுள்ளதாகக் கூறினர். ஒருவரின் கால் அருகே மற்றொருவரின் முகத்தை வைத்து தூங்க வேண்டிய அளவுக்கு நிலவும் இந்த மனிதாபிமானமற்ற நெரிசலும் அழுத்தமும், பாதாள உலகக் குழுக்களின் தூண்டுதல்களுடன் சேரும்போது, சிறைச்சாலையை ஒரு இரத்தக் குளமாக மாற்றத் தேவையான பின்னணியை உருவாக்கியுள்ளது.