ஸ்பானிய மற்றும் போர்த்துகீசிய காலனித்துவவாதிகள் வருவதற்கு சுமார் ஒரு மில்லினியத்திற்கு முன்பு அமேசான் காடுகளில் வாழ்ந்த சிக்கலான சமூகங்களைப் பற்றிய குறிப்புகளைக் கொண்ட நூற்றுக்கணக்கான பழங்கால, பிரம்மாண்டமான வடிவியல் வடிவங்களை தென்மேற்கு அமேசான் பகுதியிலிருந்து தொல்பொருள் ஆராய்ச்சியாளர்கள் கண்டுபிடித்துள்ளனர். பொலிவியா, பிரேசில் மற்றும் பெரு ஆகிய நாடுகளின் எல்லைகளில் செய்யப்பட்ட இந்த அற்புதமான கண்டுபிடிப்பு, ஐரோப்பியர்கள் வருவதற்கு முன்பு அமேசான் காடு மனிதத் தொடர்பின்றி இருந்தது என்ற நீண்டகால நம்பிக்கையை முழுமையாக மாற்றியமைக்க முடிந்துள்ளது.
'நேச்சர்' இதழில் வெளியிடப்பட்ட இந்த ஆராய்ச்சி அறிக்கையின்படி, அடர்ந்த வன விதானத்தின் கீழ் மறைந்திருந்த இந்த வடிவங்கள் ஜியோகிளிஃப்கள் (geoglyphs) என்று அழைக்கப்படுகின்றன, மேலும் முன்பு அறியப்படாத சுமார் நானூறு மண் மேடுகள் மற்றும் அகழிகள் போன்ற கட்டமைப்புகள் புதிதாகக் கண்டுபிடிக்கப்பட்டுள்ளன.வெற்று கண்ணுக்குத் தெரியாத இந்த மறைக்கப்பட்ட கட்டமைப்புகளைக் கண்டறிய ஆராய்ச்சியாளர்கள் லிடார் (lidar) எனப்படும் சிறப்பு லேசர் ஸ்கேனிங் தொழில்நுட்பத்தைப் பயன்படுத்தியுள்ளனர். கிமு 600 மற்றும் கிபி 850 க்கு இடைப்பட்ட காலத்தைச் சேர்ந்ததாகக் கருதப்படும் இந்த வடிவியல் வடிவங்களில் வட்டங்கள், சதுரங்கள் மற்றும் ஒன்றோடொன்று இணைக்கப்பட்ட பாதைகளையும் காணலாம். பெரும்பாலான வடிவங்கள் சுமார் ஏழு ஏக்கர் பரப்பளவில் பரவியுள்ளன, மேலும் 30 அடி அகலமும் 15 அடி ஆழமும் கொண்ட பெரிய அகழிகள் அவற்றில் அடங்கும். மேலும், இங்கு கண்டுபிடிக்கப்பட்ட மிகப்பெரிய வடிவம் 120 ஏக்கருக்கும் அதிகமான பரப்பளவில் பரவியுள்ளது என்பதும் ஆய்வுகள் மூலம் உறுதிப்படுத்தப்பட்டுள்ளது.
ஹெல்சிங்கி பல்கலைக்கழகத்தின் கௌரவப் பேராசிரியரும், இந்த ஆராய்ச்சியின் முதன்மை ஆசிரியருமான டாக்டர் மார்ட்டி பார்சினென் (Martti Pärssinen), இந்த கட்டமைப்புகள் 'அக்வாரி' (Aquiry) எனப்படும் பல கலாச்சார மற்றும் பல மொழி பேசும் பழங்கால சமூகத்தைச் சேர்ந்தவை என்று குறிப்பிடுகிறார். அபுரினா என்ற பழங்குடி குழுவின் வாய்மொழி தகவல்களின் அடிப்படையில், இந்த வடிவியல் வடிவங்கள் திருவிழாக்கள், அரசியல் நிகழ்வுகள், மத சடங்குகள், நடனங்கள், இசை மற்றும் பந்து விளையாட்டுகள் போன்ற போட்டிகளுக்கும் பயன்படுத்தப்பட்டிருக்கலாம் என்று ஆராய்ச்சியாளர்கள் நம்புகின்றனர். இருப்பினும், 1,700 சதுர மைல் பரப்பளவில் பரவியுள்ள இந்த பிரம்மாண்டமான பகுதியில், கிபி 900 இல் முடிவடைந்த அக்வாரி காலத்தைச் சேர்ந்த நிரந்தர குடியிருப்புகளுக்கான எந்த ஆதாரமும் தொல்பொருள் ஆராய்ச்சியாளர்களுக்கு இதுவரை கிடைக்கவில்லை.
அக்வாரி சமூகத்தின் பொற்காலத்தில் இந்த பிராந்தியத்தின் மொத்த மக்கள் தொகை மூன்று மில்லியனாக அதிகரித்திருக்கலாம் என்று டாக்டர் பார்சினெனின் ஆராய்ச்சிக் குழு மதிப்பிடுகிறது. 1540களில் அமேசான் காடுகளுக்குப் பயணம் செய்த காஸ்பர் டி கார்வஜால் (Gaspar de Carvajal) போன்ற மிஷனரிகள் விவரித்த அதிக மக்கள் தொகை கொண்ட குடியிருப்புகள் பற்றிய வரலாற்றுப் பதிவுகள் வெறும் கற்பனைகள் அல்ல என்பதை இந்த புதிய கண்டுபிடிப்புகள் தெளிவாக உறுதிப்படுத்துகின்றன. இருப்பினும், நவீன காலத்தில் மரங்களை வெட்டுதல் மற்றும் சோயாபீன்ஸ் சாகுபடிக்காக காடுகளை அழித்தல் காரணமாக இந்த மதிப்புமிக்க தொல்பொருள் பாரம்பரியங்கள் கடுமையான அச்சுறுத்தலுக்கு உள்ளாகியுள்ளன என்று ஆராய்ச்சிக் குழுவில் இல்லாத பிரேசிலின் சாவ் பாலோ பல்கலைக்கழகத்தின் தொல்பொருள் ஆராய்ச்சியாளர் எடுவார்டோ நெவ்ஸ் (Eduardo Neves) சுட்டிக்காட்டுகிறார்.
